Flexibel onderwijs: wat is het en wat niet?
Flexibel onderwijs biedt kansen om toekomstbestendig onderwijs te realiseren. Oftewel: onderwijs dat in staat is om wendbaar te zijn. Door deze wendbaarheid ben je als organisatie beter in staat om aan te sluiten bij de veranderende wensen van de student, werkveld en verandering in kwalificatie-eisen. Maar wat betekent flexibel onderwijs precies? En hoe verschilt het van andere vormen van onderwijs, zoals gepersonaliseerd leren en maatwerk? In dit artikel leggen we uit wat flexibel onderwijs is, wat het niet is en hoe het zich verhoudt tot andere onderwijsvormen.
Wat is flexibel onderwijs?
In de discussie over het flexibiliseren van onderwijs is gezamenlijke taal creëren de key. Het is belangrijk om binnen je organisatie een eenduidige definitie van flexibel onderwijs te gebruiken. Flexibel onderwijs is een onderwijssysteem dat zich aanpast aan de veranderende omstandigheden en diverse mogelijkheden biedt in het wat, waar, wanneer, met wie en hoe van leren, resulterend in een erkend diploma of certificaat (CINOP, 2019). Het is daarmee niet alleen een onderwijskundig en veranderkundig concept maar ook een vaardigheid op organisatieniveau. Het gaat namelijk niet alleen om het maken van keuzes die raken aan curriculumontwikkeling, maar ook over de inrichting van de organisatie. Daarbij is het belangrijk om een collectieve beweging op gang te brengen. Teams, directies en ondersteunende diensten gaan vanuit eenzelfde kader met elkaar het goede gesprek aan. En het mooie is: het werkt écht. We hebben een artikel geschreven over de meest bewezen effecten van flexibel onderwijs.
Flexibel onderwijs: geen doel op zich
Flexibel onderwijs is nooit een doel op zich. Het is een middel om een doel te bereiken. Wil je (sneller) kunnen inspelen op veranderingen in het werkveld? Wil je inspelen op veranderende behoefte van de doelgroep(en), zoals Leven Lang Ontwikkelen (LLO), krapte op de arbeidsmarkt of motivatie en welzijn van studenten? Wil je inspelen op veranderingen in de organisatie? Zoals teruglopende studentaantallen? Dan kan flexibel onderwijs een oplossing zijn om bijvoorbeeld één van deze doelen te bereiken. Dat doel, de waarom van flexibilisering, is daarbij belangrijk. Wie gaat er namelijk ‘aan’ van de oproep: “we moeten ons curriculum in modules ontwikkelen!”? Precies, bijna niemand. Waarom niet? Omdat het doel modulariseren geen hoger doel dient. Het doet geen dienst aan het waarom. Naast een gezamenlijke taal, is het daarom belangrijk om een gezamenlijk antwoord te hebben op de vraag: Waarom willen we flexibilisering? Wat moet het opleveren?
Wat is flexibel onderwijs niet?
We kunnen het niet vaak genoeg zeggen: gezamenlijke taal is de key. In scholen wordt er vaak gesproken over flexibel onderwijs terwijl men er verschillende dingen mee bedoelt zoals modulariseren en oneindige keuzevrijheid. Dit schept verwarring binnen de organisatie. Modulariseren kan een middel zijn om het onderwijs meer flexibel te maken. Het onderwijs herontwerpen in modules op zich hoeft echter niet per se tot flexibilisering te leiden. Vaak heerst er een beeld dat studenten in flexibel onderwijs ‘oneindige’ keuzevrijheid hebben. Er heerst dan vaak het beeld van een grote ballenbak aan modules waaruit studenten alles kunnen kiezen en waar binnen de modules ook oneindig veel keuzes te maken zijn. Dat is niet per definitie flexibel onderwijs, want ook hier moet de flexibiliteit/keuzevrijheid wel een doel dienen. De inrichting van de organisatie en de begeleiding van studenten bij het maken van keuzes is daarbij erg belangrijk.
Verschil tussen flexibel onderwijs, adaptief leren, gepersonaliseerd leren en maatwerk
Flexibel onderwijs wordt vaak verward met andere termen, zoals adaptief leren, gepersonaliseerd leren en maatwerk. Er zijn overeenkomsten, maar ook duidelijke verschillen:
Gezamenlijke taal = key
Flexibel onderwijs is dus niet alleen een onderwijskundig concept, maar ook een veranderkundig en bedrijfsvoering concept. Flexibilisering is nooit een doel op zich, maar een middel om een hoger doel te bereiken. De organisatie meenemen in dit hogere doel aan de hand van gezamenlijke taal en beelden over flexibilisering is de sleutel van een succesvolle flexibiliseringsopgave.
Vragen of meer informatie?
Mocht je naar aanleiding van dit artikel vragen hebben over flexibel onderwijs of hoe te integreren. Twijfel dan niet en neem gerust contact met ons op!
