Toepasbaarheid van internationale competentiesets – Leren voor Duurzame Ontwikkeling in het mbo en LLO

Het onderwijs speelt een sleutelrol in het realiseren van veranderingen voor een eerlijke, duurzame toekomst. Op nationaal en internationaal niveau is er aandacht voor duurzaamheid, klimaatproblematiek en hoe het onderwijs hierop in zou kunnen of moeten spelen.

Het resultaat hiervan is (onder andere) zichtbaar in de publicatie van een drietal competentiesets:

  • De competentieset Education for Sustainable Development Goals – Learning Objectives [1] , in 2017 uitgebracht door UNESCO;
  • A Rounder Sense of Purpose [2] (2019),een algemene competentieset voor Leren voor Duurzame Ontwikkeling ontwikkeld als onderdeel van het Erasmus Plus-programma waar Duurzame Pabo voor Nederland aan deelnam. Deze set is een vervolg op de door UNECE opgestelde competentieset [3](2011).
  • Als onderdeel van de Green Deal werd in 2022 door de Europese Unie de GreenComp, The European sustainability competence framework [4]

De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) werkt in opdracht van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat aan de Duurzame Scholenaanpak en heeft CINOP gevraagd een onderzoek uit te voeren met betrekking tot de drie competentiesets. CINOP heeft de competentiesets vergeleken, rondetafelgesprekken gevoerd met stakeholders uit het mbo- en LLO-onderwijs over mogelijke toepassing en een schetsmatige uitwerking gemaakt van de competentiesets toegepast op twee kwalificatiedossiers.

Op basis van de vergelijking bleek dat de competenties in de sets voor een groot deel overlappen. Deze overeenkomende competenties zijn in te delen naar niveau: macro (samenleving), meso (interpersoonlijk) en micro (individueel) – zie ook de infographic hieronder.

Een opvallend verschil is dat de GreenComp expliciet politieke handelingsvaardigheid en aandacht voor intergenerationele gelijkheid en rechtvaardigheid meeneemt in de set, in tegenstelling tot de andere competentiesets.

Er zijn rondetafelgesprekken gehouden met belanghebbende vanuit de mbo en LLO-context. Aan de deelnemers is vervolgens gevraagd of, waar en hoe de competenties een plek moeten krijgen, of dit haalbaar is en welke randvoorwaarden van toepassing zijn. Hieronder een aantal bevindingen:

  • Optimale transfer van de kennis en vaardigheden vraagt om een holistische aanpak: het verweven van duurzaamheidscompetenties door het gehele curriculum.
  • Een ‘copy and paste’ van de competentieraamwerken past niet in het onderwijs en moet ook niet nagestreefd worden.
  • Sommige duurzaamheidsvaardigheden vragen om transformatief leren als onderwijskundige theorie bij de didactische aanpak.
  • Competenties dienen contextueel relevant gemaakt te worden voor lerenden, met aandacht voor transfer door herhaling in diverse contexten.
  • Attitude en motivatie van lerenden moeten positief worden aangesproken voor effectieve implementatie.
  • In het kader van het implementeren van competenties binnen de duurzaamheidsthematiek is het van belang om te zoeken naar een consensus en balans tussen enerzijds ruimte voor individuele interpretatie en subjectiviteit en anderzijds de noodzaak om met elkaar te veranderen.

Download de infographic

Download de publicatie

[1] Zie: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000247444
[2] Zie: https://aroundersenseofpurpose.eu/wp-content/themes/rmwrk/documents/RSP_Competences.pdf
[3] Zie:https://unece.org/DAM/env/esd/ESD_Publications/Competences_Publication.pdf
[4] Zie: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/bitstream/JRC128040/JRC128040_001.pdf

Neem voor meer informatie contact met ons op

  • Frederike Jansen

    Functie:Manager Advies

  • Nina van Veldhuizen

    Nina van Veldhuizen

    Functie:Senior Adviseur