Op avontuur met structuur: designsprint flexibel onderwijs (Summa College)

‘De studentreis centraal voor elk leertraject’, dat is voor 2025 de droom van het Summa College. Als het gaat om het personaliseren en flexibiliseren van het onderwijs, zijn de ambities van Summa vergaand. Summa wil toegroeien naar een flexibel onderwijsaanbod dat keuzeruimte biedt voor wat de student, wanneer, hoe en op welke manier tot zich neemt. Om de persoonlijke leerroute van de student te kunnen organiseren, is het nodig om het onderwijsaanbod zo flexibel mogelijk in te richten. Om daaraan te werken is het programma ‘Summa Flex’ ontstaan. En zijn er vijf integrale themalijnen bepaald die helpen om de ambitie te realiseren.

Gemeenschappelijke taal als vertrekpunt

Bij Summa staat eigenaarschap en autonomie van teams hoog in het vaandel. Sommige teams doen al heel veel als het gaat om het personaliseren en flexibiliseren van hun onderwijs. Daardoor is een situatie ontstaan waarin teams op verschillende manieren en in verschillende snelheden werken aan het herontwerpen van hun onderwijs richting gepersonaliseerd en flexibel onderwijs. Dat is niet erg. Tegelijkertijd is het wel lastig om als organisatie al die variëteit op een goede manier te kunnen faciliteren en ondersteunen vanuit bijvoorbeeld de processen en systemen. Denk aan periodisering/standaardisering van leereenheden. Organisatiebreed werd die urgentie gevoeld. Daarom was het creëren van een gemeenschappelijke taal een essentiële stap voor Summa als basisvoorwaarde voor het verder vormgeven van de ambities rondom gepersonaliseerd en flexibel onderwijs.

Contact met CINOP

Summa zocht contact met CINOP. Naast een notitie is toen met CINOP een kaderplaat ‘Summa Flex onderwijs’ ontwikkeld. Doel is dat teams deze kaderplaat kunnen gebruiken als handvat en hulpmiddel wanneer zij bezig zijn met het herontwerpen van hun onderwijs. Zo kunnen zij in één oogopslag zien wat daarin de centrale uitgangspunten zijn en welke ruimte zij daarnaast hebben om eigen keuzes te maken voor hoe zij hun onderwijs willen vormgeven. De kaderplaat is vervolgens gebruikt om in co-creatie te werken aan het creëren van gemeenschappelijke taal over gepersonaliseerd en flexibel onderwijs. Dat gebeurde in de Designsprint Flexibel onderwijs.

Designsprint flexibel onderwijs

‘Op avontuur met structuur!’, dat was het motto waarmee de Designsprint Flexibel onderwijs toen startte. Om de kaderplaat aan te scherpen, waren de hoofdvragen voor die sprint:

Door een brede groep medewerkers te betrekken, vanuit zowel de staf, het management en de onderwijsteams, is vanuit verschillende kanten gekeken naar de kaderplaat. Niet alleen  onderwijskundig dus, maar ook vanuit logistiek oogpunt, vanuit het perspectief van teams, de begeleiding en toetsing. Door verschillende korte werkvormen in te zetten, konden we breed feedback ophalen op zowel de inhoud van de kaderplaat Summa Flex, als de toepasbaarheid van dit instrument voor de praktijk.

Belangrijkste inzichten

Werken met een visuele kaderplaat biedt een helder en eenduidig overzicht

Met de werkvorm ‘I like, I wish, I wonder’ zijn de belangrijkste reacties op de ontwikkelde kaderplaat opgehaald. Mooi om te merken dat de visuele weergave van de ontwerpkaders erg goed landde bij de collega’s. ‘Dit geeft inzicht, structuur en duidelijkheid. En dat alles op 1 A4 samengevat’, aldus een van de deelnemers.  

Een andere visie op toetsing en examinering is noodzakelijk

Vervolgens zijn een aantal dilemma’s rondom hoe ver je gaat met het formuleren van roc-brede kaders door middel van een groepsdiscussie uitgediept. Hoe werk je bouwstenen op eenzelfde manier uit, zodat dit ook vanuit de systemen goed gefaciliteerd kan worden, maar tegelijkertijd ruimte laat voor teams om hun eigen onderwijsconcept vorm te geven? En ook de discussie over anders omgaan met toetsen en examineren was interessant. Want, hoe mooi zou het zijn als in het onderwijs standaard beter kan worden aangesloten bij wat studenten al eerder gedaan hebben en kunnen aantonen vanuit een andere opleiding en/of werkervaring.

Werken met dagdelen vraagt meer flexibiliteit in beschikbaarheid van docenten

Summa was zich al sterk bewust van de impact van de nieuwe manier van werken op de inzet van docenten. De groep was het unaniem eens met de stelling dat het werken vanuit gepersonaliseerde leerroutes ook betekent dat docenten breder inzetbaar zijn, zowel qua rol als fysieke beschikbaarheid in dagdelen. Want Summa wil gaan werken vanuit 3 dagdelen per dag, wat voor opleidingen de mogelijkheid biedt om flexibeler te zijn in wanneer het leren plaatsvindt. Zowel voor de student als voor de docent kan dit betekenen dat er ook in avonden en weekenden onderwijs plaatsvindt.

Uitwisselbaarheid als middel samenhang en doorstroom te verbeteren

Uitwisselbaarheid is een belangrijk thema voor Summa. Het beeld vanuit de groep was dat uitwisselbaarheid zich in eerste instantie richt op de keuzedelen en generieke vakken, maar zij daarbij ook meer zouden willen. Vooral om doorstroom en samenwerking tussen aanverwante opleidingen te versterken en zo voor studenten een meer soepele doorstroom te kunnen bieden.

Verbeteren samenwerking onderwijs en diensten

Een van de doelen van de dag was om de verbinding tussen onderwijsteams en diensten te verbeteren. Meer begrip krijgen voor elkaars wereld en beter doorgronden hoe je in de gezamenlijke opdracht richting gepersonaliseerd en flexibel onderwijs beter met elkaar kunt optrekken. We hebben deze complexe vraag bij de kop gepakt door op zoek te gaan naar de grootste verwachte hobbels en beren op de weg in het werken met de kaderplaat Summa Flex. Dit leverde een aantal kernvragen op, zoals:

Tips voor de veranderaanpak

Het benoemen van knelpunten is één. Maar het doorgronden ervan en komen tot duurzame oplossingen is in de praktijk vaak lastig. Daarom hebben de deelnemers zich ingeleefd in de belangrijkste knelpunten. Vervolgens hebben zij met Lego een oplossing bedacht. De multidisciplinaire samenstelling van de groep zorgde ervoor dat het knelpunt vanuit meerdere perspectieven werd bekeken en de oplossing ook direct getoetst kon worden op haalbaarheid en uitvoerbaarheid.

Tips vanuit de groep:

Met dank aan Joanne Lankhuijzen, programmamanager Onderwijs & Procesvernieuwing en Martine Hoefeijzers, projectleider Summa Flex.