Hoe flexibel opleiden perspectief biedt in een branche met hoge druk

“Hoe zorgen we dat medewerkers in de ggz wél ruimte ervaren om zich te ontwikkelen?” Met die vraag startte ons onderzoek naar flexibel opleiden in de geestelijke gezondheidszorg. Een sector die onder druk staat: stijgende zorgvraag, structurele personeelstekorten en beperkte doorgroeimogelijkheden voor medewerkers. Opdrachtgever O&O-fonds GGZ wilde weten of flexibel opleiden kan bijdragen aan instroom, behoud en duurzame inzetbaarheid én welke voorwaarden daarvoor nodig zijn. Daarvoor hebben we nauw samengewerkt met CAOP.

Bij veel ggz organisaties klinkt hetzelfde geluid: opleidingen sluiten onvoldoende aan op de praktijk. Medewerkers ervaren een beperkt loopbaanperspectief. En door strakke regels in het Zorgprestatiemodel (ZPM) en de veldnorm Beroepen is nieuwe inzet niet altijd declarabel, ook wanneer iemand aantoonbaar meer kan. Dat maakt ontwikkelen complex en soms zelfs ontmoedigend. O&O-fonds GGZ vroeg CINOP om dit vraagstuk breed te verkennen: wat is flexibel opleiden in de ggz, hoe ziet de praktijk eruit, wat werkt wel/niet en wat is nodig om dit duurzaam te organiseren?

Onze aanpak

Vanaf eind 2024 combineerden we literatuuronderzoek, interviews met organisaties, klankbordsessies en een analyse van bestaande opleidingsroutes. We verdiepten ons in vormen van flexibel opleiden (modulair onderwijs, microcredentials, EPA’s, leergemeenschappen); de feitelijke ontwikkelpaden van medewerkers (instroom, zij-instroom, doorstroom); randvoorwaarden zoals bekostiging, bevoegd/bekwaam-verhoudingen, regionale samenwerking en leercultuur.

Het project kende wisselingen aan zowel opdrachtgevers- als opdrachtnemerskant. Daardoor moesten we tussentijds scherp blijven op het aanscherpen van doel, scope en vorm van het eindproduct. In de afrondende fase kwam de cruciale richtinggevende aanwijzing die uiteindelijk leidde tot een gedragen eindresultaat.

Uit de veldraadpleging

Uit de gesprekken en analyses kwam een rijk, maar ook uitdagend beeld naar voren. Ten eerste ontdekten we dat ontwikkelpaden niet lineair zijn. Medewerkers ontwikkelen vaak via kleine, praktijkgerichte stappen. Niet altijd via volledige opleidingen, maar via korte modules, werkplekleren en het opbouwen van ervaring. Als tweede merkten we op dat een kloof bestaat tussen bekwaamheid en bevoegdheid. Nieuwe vaardigheden

betekenen niet automatisch dat iemand bepaalde taken mag uitvoeren. De ZPM-rollen en veldnorm bepalen sterk wat formeel toegestaan en declarabel is. Als derde zagen we in dat opleiden niet overal strategisch gepositioneerd is. Veel organisaties missen een doorlopende leerlijn of een visie op leren als strategisch instrument. Tijd, begeleiding en ruimte worden niet vanzelfsprekend gefaciliteerd. Ten slotte merkten we dat de behoefte aan maatwerk groot is. Instromers, zijinstromers en ervaren medewerkers hebben zeer uiteenlopende leervoorkeuren en levenssituaties. Eén standaard route werkt niet.

Deze inzichten lieten zien dat flexibel opleiden kansen biedt, maar alleen werkt als het gekoppeld wordt aan de praktijk, aan financieringskaders én aan strategisch HR-beleid. Op basis van onze analyse adviseerden we een branchebrede bouwsteenbibliotheek: kleine, toetsbare eenheden (basis – specialistisch – overstijgend) die:

Aansluiten bij werkcontext en ZPM/ veldnorm
Leerwegonafhankelijk getoetst kunnen worden
Stap voor stap kunnen worden opgebouwd
Ruimte bieden voor instromers, zij-instromers en doorstromers.

Deze bouwstenen geven medewerkers regie, werkgevers inzicht in inzetbaarheid en de branche een gedeelde taal over bekwaamheid. Bovendien maken ze ontwikkelpaden concreet, meer laagdrempelig en haalbaar, zelfs in een branche met hoge werkdruk.

Waarde voor de opdrachtgever

Het onderzoek leverde O&O-fonds GGZ een onderbouwd kader voor flexibel opleiden in de ggz. Daarnaast bood het onderzoek inzicht in wat medewerkers, opleiders en organisaties nodig hebben. Als praktische handvatten bevat het rapport drie uitgewerkte persona’s (instroom, zij-instroom, doorstroom) als voorbeeld voor flexibele routes en een strategische actieagenda (2030) voor landelijke vervolgstappen.

O&O-fonds GGZ verkent op basis van het onderzoek welke vervolgstappen zij samen met de branche willen zetten. Dit biedt kansen voor doorontwikkeling van de bouwsteenbibliotheek en voor implementatie van flexibel opleiden in regio’s en organisaties.