Hoe lokale uitvindingen in medische apparatuur de Ethiopische gezondheidszorg verbeteren

16 april 2020

Blog van onze consultants Doreen Verbakel, Carmen Kurvers en Hans Maltha op bezoek bij de Jimma Technical University in Ethiopië in het kader van het Biomedical Engineering programma.

We zijn op weg naar een eerste kennismaking met Esayas Alemayehu en Wasehun Alemayehu, respectievelijk directeur en docent aan de Jimma Technical University. Jimma ligt op ongeveer zes uur rijden ten westen van Addis Ababa, de hoofdstad van Ethiopië. Ver genoeg om de drukke sfeer van de hoofdstad achter te laten. Aan de rand van de stad ligt de universiteit, waarvan de campus zich uitstrekt over meerdere gelijksoortige gebouwen. Het is een mooie campus, met aangelegde groenperken waar een groepje leerlingen in de schaduw van een boom bij elkaar zit.

Wasehun en Esayas heten ons welkom en geven een beknopte samenvatting van de levensloop van de universiteit. Het meest recente onderwijsprogramma van de Jimma Technical Universiy is het Biomedical Engineering programma. Dit programma is opgezet in 2010 op aanvraag van het Ministerie van Gezondheid. Ethiopië kende voor 2010 nog geen studies voor Biomedical Engineering, wat betekende dat er ook nog geen biomedische ingenieurs werkzaam waren in de ziekenhuizen of gezondheidscentra. Dit had tot gevolg dat al het apparatuur van ziekenhuizen geïmporteerd moest worden vanuit het buitenland. Een dure aangelegenheid, dat leidde tot een tekort aan medische apparatuur. Daarnaast is de apparatuur onvoldoende aangepast aan de lokale context van het land. Voor een goede kwaliteit van de gezondheidszorg dient de medische apparatuur te voldoen aan de lokale behoeften.

Medische apparatuur dat past in de context van Ethiopië

Medische apparatuur dat perfect werkt in ziekenhuizen in Nederland of in de Verenigde Staten, kan te duur, zwaar, complex, of deels irrelevant zijn voor relatief kleine gezondheidscentra in rurale gebieden in Ethiopië. De kwaliteit van gezondheidszorg is afhankelijk van de juiste afstemming van de geleverde zorg aan de behoeften van de mensen die de zorg zullen ontvangen. Medische apparatuur moet hanteerbaar zijn voor de mensen die de apparatuur bedienen. Het contextualiseren van deze apparatuur begint bijvoorbeeld al bij de taal van het dashboard. Zoals Nederlandse artsen niet met Franstalige apparatuur hoeven te werken, zouden Ethiopische artsen niet met Engelstalige apparatuur moeten hoeven werken. Het opleiden van toekomstige biomedische ingenieurs –die de benodigde medische apparatuur kunnen ontwikkelen dat wél relevant is voor de lokale context- is letterlijk van levensbelang.

Studenten ontwikkelen prototypes met maatschappelijke waarde

Hoe zorg je er als universiteit voor dat jouw studenten in staat zijn daadwerkelijk oplossingen voor de lokale gezondheidszorg te ontwikkelen? Het mandaat van de Jimma Technical University richt zich op het begrijpen van problemen die spelen in de samenleving en op het ontwikkelen van oplossingen voor deze bestaande uitdagingen. Esayas stelt dat de rol van de universiteit niet los te zien is van de context waarin de universiteit zich bevindt. “Onze docenten en studenten werken samen met actoren in de maatschappij zoals ministeries, ziekenhuizen en artsen zodat het onderzoek dat zij doen altijd aansluit bij de benodigdheden van de samenleving”. Onderdeel van het mandaat van de Jimma Technical University om onderzoek en de praktijk te laten samensmelten is de ontwikkeling van het incubatiecentrum ‘BicJimma’ binnen de universiteitsmuren.

In dit centrum werken groepen studenten in samenwerking met hun docenten aan echte oplossingen: ze onderzoeken wat de gezondheidszorg in Ethiopië nodig heeft en ontwikkelen prototypes voor machines en apparatuur die nodig zijn om de zorg in lokale ziekenhuizen en gezondheidscentra te verbeteren. Daarnaast worden ze in het incubatiecentrum gesteund in het opstellen van hun eigen ondernemingsplan, zodat ze hun prototype daadwerkelijk op de markt kunnen brengen. Want enkel dan kan een innovatieve uitvinding maatschappelijke waarde creëren.

Img 9515 (1)

Kokeb Dese ontwikkelt de ‘Haqila Leukotest’ om automatisch leukemie te detecteren

Een oude klasgenoot van Kokeb Dese, die samen met hem aan de Jimma University studeerde, werd gediagnosticeerd met leukemie. De diagnose kwam te laat en hij overleefde de ziekte niet. “Jaarlijks worden er ongeveer 350,000 mensen in Ethiopië gediagnosticeerd met leukemie, maar de diagnose wordt vaak pas in een te laat stadium gegeven. Ik vond dus dat er echt behoefte is aan een nieuw systeem om de diagnose te stellen. In het huidige systeem wordt een microscoop gebruikt, wat de test relatief inaccuraat maakt en waarbij je actief op zoek gaat naar tekenen voor leukemie. Omdat er bij een zieke patiënt niet altijd direct aan leukemie wordt gedacht en men dus niet direct actief op zoek gaat naar tekenen, vond ik dat het nieuwe systeem de ziekte automatisch moet kunnen herkennen”. Kokeb ontwikkelde een beeldverwerkingsmethode dat met een druppel bloed automatisch de aan- of afwezigheid van leukemie kan herkennen. De methode is goedkoop, de diagnose kan in minder dan twee minuten gesteld worden en het systeem werkt geheel automatisch. Kokeb werkt momenteel aan het verbeteren van zijn prototype, welke momenteel 98,1% accuraat is. In zijn business plan hoopt hij in de komende drie jaar zo’n 300 gezondheidscentra in Ethiopië te kunnen voorzien van zijn Haqila Leukotest.

Shimelis Nigusu ontwikkelt een analyse-apparaat om lichaamsvet te meten voor een steeds ouder wordende populatie

Naar schatting bestaat in 2050 10,3% van de Ethiopische bevolking uit personen boven de 60 jaar, momenteel ligt dit percentage nog op 5%.[1] Shemilis legt uit dat het ouder worden natuurlijk geen probleem is, maar dat oudere mensen wel kwetsbaarder zijn voor chronische ziekten zoals bloeddruk. “Lichaamsvet is een van de grootste oorzaken van chronische ziekten onder ouderen en er zijn al veel systemen op de markt die het lichaamsvet kunnen meten. Momenteel wordt bijvoorbeeld de Chemistry Analyzer gebruikt in de grotere ziekenhuizen, maar dit apparaat is ontzettend onhandig in gebruik”. Shimelis legt uit dat dit apparaat zo groot en zwaar is dat deze moeilijk te verplaatsen is, daarnaast is hij ontoegankelijk voor een groot deel van de bevolking omdat aanwijzingen enkel in het Chinees en Engels worden gegeven. Dit terwijl het merendeel van de Ethiopische bevolking enkel Amhaars of een andere inheemse taal spreekt. “Daarom ontwierp ik een klein en licht apparaat dat het lichaamsvet bij ouderen kan meten. Het is heel gemakkelijk in gebruik en het kan de gebruiker in drie verschillende lokale talen gebruiksaanwijzingen geven. Als blijkt dat iemand een te hoog percentage lichaamsvet heeft, dan geeft het apparaat aan de gebruiker aan dat hij contact moet opnemen met een dokter. Zo kunnen ziekten veroorzaakt door te veel lichaamsvet worden voorkomen”.

[1] https://www.jstage.jst.go.jp/article/jaih/29/1/29_11/_pdf

Neem contact op voor meer informatie

Gerelateerde artikelen

CINOP werkt aan ondernemerschapskansen voor jongeren in Koerdistan, Irak

CINOP gaat werken aan inclusief beroepsonderwijs voor vluchtelingen in Oeganda

Leren in tijden van COVID-19: online didactische training voor PPS, Indonesië